Η Αφρική «σπάει» στα δύο: Το φαινόμενο που μπορεί να δημιουργήσει νέο ωκεανό
Στη βόρεια Αιθιοπία, στην απομονωμένη περιοχή Αφάρ, οι τεκτονικές πλάκες απομακρύνονται σταδιακά, ανοίγοντας το δρόμο για πιθανή δημιουργία ενός νέου ωκεανού.
Στην καρδιά της βόρειας Αιθιοπίας βρίσκεται η απομονωμένη περιοχή Αφάρ, όπου συναντώνται τρία σημαντικά τεκτονικά ρήγματα. Εκεί οι πλάκες της Γης απομακρύνονται σταδιακά, μια διαδικασία που οι επιστήμονες αποκαλούν ηπειρωτικό ρήγμα (continental rifting). Αν συνεχιστεί για εκατομμύρια χρόνια, μπορεί να οδηγήσει στη δημιουργία ενός νέου ωκεανού.
Ένα αφιλόξενο αλλά εντυπωσιακό περιβάλλον
Η Αφάρ θεωρείται ένα από τα πιο δύσκολα μέρη στον πλανήτη, με θερμοκρασίες που ξεπερνούν τους 50°C το καλοκαίρι. Στην Danakil Depression δεσπόζει το ηφαίστειο Erta Ale, γνωστό για τη μόνιμη λίμνη λάβας του, συχνά αποκαλούμενο «πύλη προς την κόλαση».
Για τους επιστήμονες, όμως, η περιοχή είναι ένα μοναδικό φυσικό εργαστήριο. Εκεί συγκλίνουν τρεις μεγάλες τεκτονικές ζώνες: το Main Ethiopian Rift, το Gulf of Aden Rift και το Red Sea Rift. Καθώς οι πλάκες απομακρύνονται, το μάγμα ανεβαίνει από τον μανδύα της Γης, προετοιμάζοντας τη γέννηση ενός νέου ωκεάνιου πυθμένα, με βάση δημοσίευμα του CNN.
Αργό, αλλά αδιάκοπο… κίνημα
Η ηφαιστειολόγος Emma Watts από το University of Southampton εξηγεί ότι η διαδικασία είναι εξαιρετικά αργή. «Ο κόσμος βλέπει τίτλους ότι η Αφρική “σπάει στα δύο” και νομίζει ότι πρόκειται για κάτι άμεσο. Στην πραγματικότητα, κινείται πολύ αργά».
Τα ρήγματα της Ερυθράς Θάλασσας και του Gulf of Aden απομακρύνονται περίπου 15 χιλιοστά τον χρόνο, δηλαδή περίπου με τον μισό ρυθμό των ανθρώπινων νυχιών. Το κύριο αιθιοπικό ρήγμα κινείται ακόμη πιο αργά, γύρω στα 5 χιλιοστά ετησίως.
Έρευνες δείχνουν επίσης ότι κάτω από την Αφάρ υπάρχει ένας βαθύς γεωλογικός «plume», μια ανοδική στήλη θερμού μανδύα που πάλλεται σαν «καρδιακός παλμός», επηρεάζοντας τον τρόπο ανοίγματος των ρηγμάτων.
Παράθυρο στην ανθρώπινη ιστορία
Η περιοχή δεν ενδιαφέρει μόνο τη γεωλογία. Καθώς οι πλάκες απομακρύνονται, αποκαλύπτονται στρώματα ιζημάτων που φέρνουν στο φως απολιθώματα εκατομμυρίων ετών.
Πρόσφατη μελέτη στο περιοδικό Nature αποκάλυψε απολίθωμα ηλικίας 2,6 εκατομμυρίων ετών του Paranthropus, ενός εξαφανισμένου συγγενούς του ανθρώπου, περίπου 1.000 χιλιόμετρα βορειότερα από προηγούμενες ανακαλύψεις. Επιπλέον, δόντια από διάφορα είδη πρώιμων ανθρωπίνων δείχνουν ότι πολλοί πρόγονοι συνυπήρχαν στην ίδια περιοχή πριν από 2,6–2,8 εκατομμύρια χρόνια.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι οι ανακαλύψεις στην Αφάρ θα συνεχιστούν για πολλά ακόμη χρόνια, καθιστώντας την περιοχή ένα μοναδικό «παράθυρο» στη δημιουργία νέων ωκεανών και την ιστορία της ανθρώπινης εξέλιξης.
